• Сайт города Волковыска - новости города, района, Беларуси.

У вераснi 1939 года стала больш Савецкага Саюза, але не Беларусi

У роднай Гародні сёння свята. Выступы, канцэрты, шашлыкі. Уладныя ідэолагі вырашылі менавіта у гэты дзень адзначаць чарговую гадавіну першай ўзгадкі каралеўскага горада ў Іпац’еўскім летапісу.

Як у савецкай, так і ў сённяшняй Беларусі адзначаюць дату 17 верасня 1939 года, калі амаль уся тэрыторыя Беларусі апынулася ў складзе аднаго дзяржаўнага ўтварэння. Жахлівы парадокс: беларусы святкуюць пачатак Другой сусветнай вайны…

Якое значэнне мелі падзеі верасня 39-га? Што гэта было для беларусаў? Вызваленне Заходняй Беларусі ад “польскага гнёту” і ўз’яднанне народа ці сталінска-гітлераўская агрэсія супраць Польшчы і савецкая акупацыя Заходняй Беларусі?

Уз’яднанне беларускай зямлі, якое адбылося на самым пачатку вайны, безумоўна, было пазітыўнай і важнай падзеяй у гістарычным лёсе беларусаў у ХХ ст. Але яго нельга разглядаць асобна ад падзей Другой сусветнай вайны і палітыкі маскоўскіх уладаў у Беларусі.
І савецкая, і сёняшняя беларуская прапаганда здолелі шмат каго пераканаць у тым, што вайна пачалася не ў верасні 1939 года, а ў чэрвені 1941-га, што адзіным агрэсарам была нацысцкая Германія, што Чырвоная армія толькі вызваляла беларусаў і ўкраінцаў. Хоць памяць жыхароў Заходняй Беларусі аказалася мацнейшай за прапаганду. На пытанне, калі пачалася вайна, мясцовыя жыхары сталага веку адказваюць: “у верасні 39-га”.

Пытанне варта ставіць больш шырока: якое значэнне верасень 1939 года меў для Еўропы, для ўсяго свету? Наша беларуская гісторыя – гэта толькі частка еўрапейскай і сусветнай гісторыі. Для беларусаў, як для ўсяго свету, верасень 39-га – гэта пачатак Другой сусветнай вайны, пачатак вялікай трагедыі. Полымя гэтага пажару дашчэнту выпаліла беларускую зямлю. Сёння мы ўжо кажам, што загінуў амаль кожны трэці.

І не толькі ад рук нацыстаў.

Падзеі верасня 1939 года сталі наступствам падпісаных у жніўні ў Маскве тайных пратаколаў “пакту Молатава-Рыбентропа”, у выніку чаго і пачалася сусветная вайна. (Хацеў напісаць вядомага пакту, але палова жыхароў наўшай краіны пра гэта так і не ведаюць). Гітлер і Сталін дзялілі Еўропу. Польшча стала першай ахвярай хаўруснікаў. Пры гэтым як Германія, так і СССР парушылі падпісаныя раней з Польшчай пакты аб ненападзе.

Безумоўна, беларуская нацыя мела права на ўз’яднанне. І яно адбылося б, раней ці пазней. Як адбылося ўз’яднанне польскай нацыі, раздрабнёнай у выніку падзелаў Рэчы Паспалітай у другой палове XVIII стагоддзя.

Савецкая прапаганда выкарыстала ідэю ўз’яднання Беларусі для распаўсюджвання сталінізму. І агітацыя часта спрацоўвала. У Заходняй Беларусі было шмат людзей, якія паддаліся на бальшавіцкую агітацыю. Але даваць свабоду беларускаму народу Крэмль не збіраўся. Агульнавядома, што ў БССР была фасадная дзяржаўнасць, нэндза, ГУЛАГ, прымусовыя калгасы, вынішчэнне нацыянальнай інтэлігенцыі. Гэта закранула большасць сямей і нашу таксама: мая бабуля Вольга была выслана ў Казахстан і адтуль ужо не вярнулася.

Мы добра ведаем, што нельга ідэалізаваць і міжваенную Польшчу ў адносінах да беларусаў. Начальнік дзяржавы Юзаф Пілсуцкі спачатку шчыра абяцаў ім культурную аўтаномію і выступаў на мітынгу ў Менску на добрай беларускай мове. У нас на Гарадзеншчыне паўстаў шырокі адраджэнцкі беларускі рух, у большасці вёсак былі ствараныя структуры Таварыства Беларускай Школы. Але хутка настроі уладнай эліты ў Варшаве змяніліся і яна пачала праводзіць палітыку асіміляцыі. Паспрыяла гэтаму і Масква, якая спрытна пачала ствараць камуністычныя арганізацыі з сеткі ТБШ. Напрыканцы 1930-х гадоў у Заходняй Беларусі ўжо не засталося аніводнай беларускай школы, не прызнаваўся факт існавання беларусаў-каталікоў. Беларускае насельніцтва часта адчувала сябе людзьмі “другога гатунку”. Мой дзед, якога звалі таксама Аляксандр Мілінкевіч, сын і ўнук рэпрэсаваных паўстанцаў 1863 году, быў адным з актывістаў беларускага руху на Гарадзеншчыне ў 1920-я гады і адсядзеў у польскай турме за сваю барацьбу за беларускае школьніцтва.

І не дзіва, што частка беларусаў адгукнулася на абяцанкі камуністаў і ўрачыста вітала прыход Чырвонай арміі. Аднак гэтая радасць вельмі хутка змянілася расчараваннем, а потым спадзяваннем на тое, што бальшавікі прыйшлі ненадоўга.

Сапраўды, новая ўлада паводзіла сябе як акупанты. А як па-іншаму трактаваць тыя перамены, што яна прынесла? Мае бацькі, што настаўнічалі у той час у Гародні часта ўспаміналі жахлівыя ночы, калі людзі чакалі чарговых арыштаў, і абавязковыя вузельчыкі з самым неабходным, якія рыхтаваліся з вечару. Вядома, што ў нашым горадзе расстрэлы “ворагаў народа” адбываліся на тэрыторыі гарадской турмы і ў прыгарадным лесе “Пышкі”.

Вядома, што галоўнай ахвярай стала мясцовае польскае насельніцтва, але рэпрэсіі закранулі ўсіх. Абвяшчаючы пра “вызваленне беларусаў”, савецкія ўлады знішчылі апошні магутны беларускі асяродак, які дзейнічаў у Вільні. Быў тайна арыштаваны і загінуў у ГУЛАГу “патрыярх” беларускага руху Антон Луцкевіч.

Нацыяналізацыя прамысловасці і гандлю абярнулася чэргамі і дэфіцытам амаль на ўсе віды тавараў і прадукты. Вёска была прыціснутая падаткамі і ліквідацыяй “кулакоў”, пад якую папаў і мой другі дзед Іван Баран. Спачатку яго разам са старэйшымі сынамі сельскі камітэт беднаты вырашыў расстраляць як “контру”, але потым абмежаваліся канфіскацыяй усёй маёмасці.

Людзі, якія перажылі “першых саветаў”, з жартам казалі, што яны былі “добрыя”, бо хутка зніклі.

Ці можна сёння гаварыць пра “вызваленне”, пра вялікія поспехі ў развіцці эканомікі і культуры Заходняй Беларусі, а таксама пра “некоторые издержки командно-административной системы”?

Упэўнены, што ў верасні 1939 года стала больш Савецкага Саюзу, але не Беларусі.

Аляксандр Мілінкевіч, лідар ПАГА “Рух “За Свабоду”

Фота euroradio.fm


Комментарии

настаўнік 2016/09/18 21:10

Зразумела, бальшавікі прынеслі з сабой рабскую працу ў калгасе, бязбожнасць... і інш...
Аднак польская ўлада ў міжваенны час так здзеквалася з беларусаў, якіх нават дэпутаты сейма называлі жывёламі, нашых дзяцей лічылі дэбіламі (таму што 2 гады ў першыя класах тыя ніяк не разумелі па польску)...
І савецкія галодныя безбройныя салдаты, першымі словамі якіх былі "бабушка, дайце хлеба" ўспрымаліся як свае...
Лепшыя і адэкватныя польскія сучасныя гісторыкі - К. Гамулка, Е. Тамашэўскі і інш. прызнаюць, што менавіта польскі ўрад адштурхнуў беларусаў ад сябе, і нашы з радасцю сустракалі саветы....зняважлівая палітыка паланізацыі, калі зачыняліся школы (з 514 засталося 12 польскабеларускіх), не будаваліся прадпрыемствы, безпрацоўная і бязпраўная бел моладзь уцякала да камуністаў... Ўсё гэта прывяло да таго, што бальшавікі і СССР сталі "нашымі"...
Тут нас хоць лічылі за людзей...
а не прапаноўвалі, як дэпутат Шантэр у сейме, ізаляваць беларускіх дзяцей у канцлагерах, каб праз пару год без бацькоў тыя вывучылі польскі ензык і сталі на ім думаць...

А рэпрэсіі 1939-1940-года былі... Асабліва ў адносінах да польскіх асаднікаў і іх сем'яў, што з 1920-х гадоў, атрымаўшы на Заходняй Беларусі лепшыя землі, данасілі паліцыі, і ніяк не жадалі наладжваць нармальныя зносіны з беларусамі...

ДАдам, што сам не пераварваю бальшавікоў, маю сяброў палякаў і шаную польскіх настаўніц. якія ў міжваенны час абаранялі нашых дзетак і даказвалі інспектарам, што спачатку навучыце дзяцей польскай мове, а пасля давайце кантрольныя пісаць...


Александр Терех 2016/09/19 14:07

Вось написанае вышэй и кажа нам пра тое, што тольки беларус павинен быць гаспадаром на сваей зямли. И ниякия саюзы и вунии нам не патрэбны


Олег 2016/10/17 19:11

Автор статьи пытается проблему с больной головы переложить на здоровую (начало второй мировой войны), при этом вообще не рассматривает что изначально белорусы и русские как и украинцы вообще один народ, да и не вспоминает насильственное навязывание католичества в более ранние времена (массовое истребление православных священников) Историю во все времена пытаются переписать под себя - читайте современников тех времен, в том числе и разных точек зрения на события.


Александр 2016/10/20 19:56

Олег, а вы знаете как на беларуских землях прививали православие? Напомню, массовым истреблением язычников. И еще до 1385г. северо-запад государства оставался языческим, и уже этих язычников стали обращать в католичество. А потом еще было униатство. А до сих пор еще много есть православных церквей, которые строились и были католическими, и не найдете ни одного костела, который был бы ранее церковью. И никогда беларусы, украинцы и руские не были одним народом, никогда. Даже, якобы русские, которые живут сейчас на территории РФ, никогда не были одним народом. Да они даже и рускими не были. Читайте побольше, и поменьше смотрите киселевосоловьевского телевизора.


Только авторизованные пользователи могут оставлять комментарии!

Войдите Или зарегистрируйтесь

Последение комментарии

Ва Украіне дэмантаваны апошні помнік Леніну

Весь мир насилия мы разрушим До основания, а затем Мы наш, мы новый мир построим, Кто был ничем,...


Ва Украіне дэмантаваны апошні помнік Леніну

О народе и его благосостоянии надо думать. "Весь мир насилья мы разрушим до основанья , а затем.....


Фашисты и коммунисты. Праздники наших убийц

Статья заслуживает внимания и поверхностно даёт нам картину исторического развития общества. Именно...


Фашисты и коммунисты. Праздники наших убийц

Хорошая статья. Своевременная. В утиль эти памятники Ленину свести все на недостроенный завод на Нов...


Фашисты и коммунисты. Праздники наших убийц

Всё путём написано. На свалку истории эти КПССы и нациков. Только республиканцы!


Фашисты и коммунисты. Праздники наших убийц

Это фанатичная точка зрения как мне кажется, сравнивать фашистов с совецкими людьми. Парад двух войс...


Фашисты и коммунисты. Праздники наших убийц

Автору безграничное уважение! Спасибо за Ваши слова!


Фашисты и коммунисты. Праздники наших убийц

Удар под дых. Спасибо за линк на БЕЛАРУССКИЙ ЖУРНАЛ! Не знал, что в Беларуси есть ещё что почитать о...


Фашисты и коммунисты. Праздники наших убийц

Для умных людей давно фашизм и коммунизм одно и то же. А мечтают о СССР и комунизме как раз те самые...


У вераснi 1939 года стала больш Савецкага Саюза, але не Беларусi

Олег, а вы знаете как на беларуских землях прививали православие? Напомню, массовым истреблением язы...