• Сайт города Волковыска - новости города, района, Беларуси.

Люстрадзён на сёньня

11 лістапада 1928 г. у в. Ляткі Ваўкавыскага павету (цяпер Мастоўскі раён), якая з часам злілася з вёскай Гудзевічы, нарадзіўся настаўнік, краязнаўца, музэязнаўца Алесь БЕЛАКОЗ. Заслужаны настаўнік Беларусі, заслужаны дзеяч культуры, адным з першых быў ушанаваны медалём імя Францыска Скарыны.

Белакоз нарадзіўся ў сям’і малазямельнага селяніна, які ў сярэдзіне 1920-х ездзіў на працу ў Бразылію, а па вяртанні на заробленыя грошы пабудаваў дом у в. Ляткі і адчыніў сваю краму. Белакоз амаль усё жыцьцё пражыў у роднай вёсцы, якая з часам злілася з больш вялікімі Гудзевічамі. Тут атрымаў і пачатковую адукацыю. Да нямецкай акупацыі скончыў 5 клясаў Гудзевіцкай няпоўнай сярэдняй школы. У часы вайны вучыўся пад кіраўніцтвам роднай сястры Веры. «У 1943 годзе, — успамінаў Белакоз, — на нашу і іншыя хаты напалі бандыты, якія пасля называлі сябе партызанамі, з мэтай рабунку. Тата хаты не адчыняў і выбухам гранаты быў забіты… Давялося гаспадарку браць на свае плечы».

У кастрычніку 1944 г. Белакоз пачаў вучыцца ў восьмай клясе расейскай школы № 1 Ваўкавыска, якую скончыў у 1947 г. «Тады ні ў Ваўкавыскім, ні ў Мастоўскім, ні ў Свіслацкім, ні ў Бераставіцкім раёнах не было беларускай школы, якая мела б восьмую клясу».

Няўдалыя спробы паступіць у Менскі мэдычны інстытут вымусілі Белакоз часова адмовіцца ад плянаў пра вышэйшую адукацыю і ўладкавацца ў 1948 г. на працу ў якасці настаўніка другіх і чацвёртых клясаў у Гудзевіцкай школе. З 1949 г. Белакоз распачаў завочнае навучанне на беларускім аддзяленні Гарадзенскага пэдагагічнага інстытуту. «Я заўсёды любіў матэматыку, — узгадваў Белакоз — і хацеў стаць матэматыкам, але лічыў, што найпершы абавязак кожнага чалавека, а тым больш настаўніка, добра ведаць родную мову».

Яшчэ ў 1948 г. уласнаручна вырабіў улёткі кароткага зместу (напрыклад, з заклікам «Змагайцеся за незалежную Беларусь!») і ўпершыню раскідаў іх з цягніка па шляху ў Менск; раскідваў іх і ў Менску. У 1949 г. здолеў здабыць ужо шрыфт і выдрукаваў улётку антысавецкага зместу, якую распаўсюджваў разам з сябрамі ў Горадні. Белакозу цудам удалося пазбегнуць арышту, калі пры наклейванні ўлёткі на будынак міліцыі іх заўважылі. Пасля гэтага выпадку ў Горадні пачаліся арышты, у прыватнасці, ва ўнівэрсытэце. Белакоз узгадвае: «Я прыйшоў да высновы, што нельга гэтага рабіць, бо церпяць невінаватыя людзі».

З часоў навучання Белакоз успамінаў: «Найбольшае ўражанне на мяне зрабіў выкладчык беларускай літаратуры Браніслаў Ржэўскі, які мужна нёс патрыятычнае слова сярод крыжоў па задушанай мове, культуры, гісторыі Беларусі. Патрыёта Ржэўскага за беларускі патрыятызм у час праўлення Хрушчова засудзілі на сем гадоў зняволення. Тады я зразумеў, што палітыка забойства беларускай мовы — гэта палітыка партыі».

Падчас вучобы Белакоз працаваў у розных школах: 1953-1954 гг. — настаўнік пачатковых клясаў у Струзе, 1954-1955 гг. — выкладчык фізыкі і матэматыкі ў Тупічанскай семігодцы, 1955-1959 гг. — выкладчык беларускай, нямецкай моваў у Радзявіцкай семігодцы. Па заканчэнні інстытута ў 1958 г. уладкаваўся выкладчыкам беларускай мовы і літаратуры ў Гудзевіцкай сярэдняй школе.

Праца з вучнямі і прага вывучэньня беларускай гісторыі, мовы, культуры захапіла Белакоза. У 1965 г. ён наладжвае ліставанне вучняў з вядомымі беларускімі пісьменнікамі, арганізоўвае школьны кабінэт беларускай літаратуры. Вучні захапіліся літаратурнай і даследніцкай дзейнасцю, іх працы пачалі друкавацца ў беларускіх газэтах і часопісах.

У 1965 г. зарганізаваў акцыю лістоў слухачоў Курсаў удасканалення настаўнікаў беларускай мовы і літаратуры (у Менску) на адрас ЦК КПБ з выкладаннем праблемаў статуса беларускай мовы. Загітаваў на гэтую акцыю Арсень Ліс. Акцыя выклікала незадаволенасць уладаў. Надалей настаўніцкая дзейнасьць Белакоза знаходзілася пад пастаянным кантролем.

У 1966 г. Белакоз разам з вучнямі выдаў першы нумар машынапіснага літаратурна-краязнаўчага альманаху «Праменьчык». Выданьне выходзіла раз на два гады. Усяго да канца 1980-х выйшла 14 нумароў, па 4 асобнікі кожны.

У 1968 г. на базе кабінэта беларускай мовы і літаратуры быў адчынены літаратурна-краязнаўчы музэй, які складаўся з літаратурнага, этнаграфічнага аддзелаў, аддзела гісторыі Гудзевіцкай школы, а таксама «небяспечных» аддзелаў гісторыі Беларускай Сялянска-Работніцкай Грамады і КПЗБ.

За актыўную дзейнасць па зьбіранні нацыянальнай спадчыны і распаўсюджанні беларускай мовы Белакоз неаднойчы адчуваў уціск з боку кіраўніцтва мясцовых аддзелаў адукацыі, а таксама КГБ. Супрацоўнікі апошняга нават папярэджвалі Белакоза яшчэ ў 1969 г.: «Белорусский язык должен исчезнуть, а вы нам мешаете. Изменяйте своё отношение к этому языку, пропагандируйте русский». Аднак, нягледзячы на перашкоды, музэй працягваў існаваць і нават пашыраўся.

З 1990 г. Гудзевіцкі літаратурна-этнаграфічны музэй мае статус дзяржаўнага і налічвае больш за 12 тысяч экспанатаў, сабраных Белакозам разам з вучнямі. Таленавіты настаўнік, ён распрацаваў спэцыяльную мэтодыку далучэння вучняў да літаратурна-краязнаўчага пошуку, музэйнай справы і праз гэта да каштоўнасьцяў беларускай гісторыі і культуры.

Інтэрвію з Белакозам глядзіце ў першай і другой частках праграмы «Госць Белсату».



Комментарии

Хава_нагила 2011/11/11 08:23 / Ответить

http://foto.volkovysk.by/sovety/pervyj-vypusk.html На этой фотографии Белокоз А.М. верхний справа.


Бубноў Аляксандр 2011/11/11 22:40 / Ответить

калі хочаш атрымаць прышчэпку беларускасці, наведай Гудзевічы. Белакоз сапраўды хоча дапамагчы людзям, і не толькі захаваць беларускую культуру


Вы 2012/11/11 14:39 / Ответить

А што яшчэ?


Вы 2012/11/11 15:00 / Ответить

Да бесспорно Алесь Белакоз это человек с большой буквы. Еще в далеком 1991 году мне пришлось посещать музей в Гудевичах. Экскурсоводом у нас тогда был сам Белакоз и его супруга. То о чем они тогда говорили было интересно, увлекательно и заряжало положительными эмоциями. Из Гудевич все мы уехали тогда с полными карманами, набитыми кремнием и с уверенностью, что сможем при его помощи (кремний) избавиться от любых болезней.
P.S. Вот только про партизан уж как то обобщил уважаемый А.Белакоз


Комментарии от авторизованных пользователей видны всем пользователям сразу, анонимные только после модерации!

Войдите Или зарегистрируйтесь

Добавить комментарий

Последение комментарии

Волковыск в старых фотографиях

Проект "Волковыск в старых фотографиях" действующий? Почти случайно забрела, увидела фото пробабушки...


Деревня Шнипово

где можно прочитать историю деревни?


Волковыск в старых фотографиях

wiktar, вы пишете "у нас". Вы сейчас живете в Волковыске? Не знаете случайно, сохранились ли книги р...


Последнее Купалье деревни Шауличи

Жесть (((


В те времена былинные…

Спасибо за статью и фотографии. С ностальгией вспоминала те времена. На фотографии узнала наши две г...


Бой в деревне Ятвезь

Оно конечно – смерть фашистам , но а как же МИРНЫЕ ЖИТЕЛИ ???? Разбомбили остатки деревни , да...